Bij rechten van intellectueel eigendom denken we vooral aan een logo of een merknaam. In de praktijk is het speelveld veel breder. Vrijwel iedere onderneming krijgt vroeg of laat te maken met IE-rechten: bij het ontwikkelen van een product, het bouwen van een website, het kiezen van een naam, het ontwerpen van woningen, het lanceren van software of het beschermen van innovaties.
Dat gebeurt vaak zonder dat ondernemers zich realiseren dat er juridische bescherming kan bestaan — of juist dat er inbreuk wordt gemaakt op rechten van een ander.
In deze blog leg ik een aantal IE-rechten uit, wat daarmee precies wordt beschermd en hoe een ondernemer daar in de praktijk mee te maken kan krijgen.
1.Auteursrecht
Het auteursrecht beschermt originele werken van letterkunde, wetenschap of kunst. Voor ondernemers gaat het dan vaak om vrij praktische creaties: producten zoals meubels, maar ook website-teksten, foto’s, handleidingen, brochures, software, ontwerpen, illustraties, video’s en soms ook verpakkingen of productpresentaties.
Beschermd wordt de concrete creatieve uitwerking, niet het idee op zichzelf. Een idee, stijl of een lijn is dus niet beschermd, maar het product waarin dit tot uitdrukking komt wel. De creatieve geest wordt hier dus beloond.
Auteursrecht ontstaat automatisch. Registratie is niet vereist. Juist daardoor krijgen ondernemers er vaak mee te maken zonder dat zij dat vooraf goed hebben onderkend.
2. Merkenrecht
Het merkenrecht beschermt tekens die dienen om de waren of diensten van een onderneming te onderscheiden. Dat kan een woordmerk zijn, een logo, een slogan, een vormmerk of in sommige gevallen zelfs een kleur of klank.
Beschermd wordt de herkomstaanduiding: het teken waarmee het publiek een product of dienst koppelt aan één bepaalde onderneming. Het onderscheidend vermogen van het merk wordt hier beschermd.
Een merk dient te worden geregistreerd. Bij inschrijving moet worden bepaald voor welke producten of diensten het merk gebruikt gaat worden. Ook moet de beschermingsomvang gekozen worden. Wordt het een EU-merk, Benelux-merk of wereldwijd?
3. Handelsnaamrecht
Het handelsnaamrecht beschermt de naam waaronder een onderneming feitelijk haar bedrijf drijft. Anders dan bij het merkenrecht is daarvoor geen registratie nodig. Het recht ontstaat door gebruik in het handelsverkeer.
Beschermd wordt de naam van de onderneming als onderneming, voor zover door gebruik van een jongere, verwarringwekkend vergelijkbare naam verwarring bij het publiek kan ontstaan. Dit kan ook een merkrecht zijn.
Het is een misverstand dat een handelsnaam kan worden verkregen door registratie bij de Kamer van Koophandel. Het handelsnaamsrecht ontstaat door de handelsnaam te gebruiken. Bijvoorbeeld op offertes, facturen, sociale media-uitingen en zakelijke correspondentie. Wel kan het handelsregister een goede eerste check zijn of een bepaalde naam al wordt gebruikt als handelsnaam.
4. Modelrecht
Het modelrecht beschermt de uiterlijke vormgeving van een product of een deel daarvan. Denk aan lijnen, contouren, kleuren, vorm, textuur of materialen.
Beschermd wordt de vormgeving van het product, niet de techniek erachter en ook niet het creatieve idee. Het moet gaan om een nieuwe vormgeving met een eigen karakter. Dat is een andere toets dan in het auteursrecht.
Dit is met name relevant in sectoren als mode, interieur, verpakkingen en productdesign. Een modelrecht kan worden geregistreerd. Er kan ook sprake zijn van een niet-geregistreerd modelrecht doordat een model voor het publiek beschikbaar is gesteld, maar de duur van de bescherming is maar beperkt. Ook levert dit vrijwel altijd stevige discussies op.
5. Octrooirecht
Het octrooirecht beschermt technische uitvindingen. Dat kan gaan om een product, een werkwijze of een technische oplossing voor een praktisch probleem.
Beschermd wordt de technische leer van de uitvinding, voor zover die nieuw is, inventief is en industrieel toepasbaar.
Het octrooirecht is vaak de tegenhanger van het auteursrecht en komt veel voor in de technische branche, maakindustrie en op het gebied van software. Maar, het beperkt zich daar zeker niet toe. Regelmatig komt het voor dat iemand tijdens zijn werkzaamheden een slimmere oplossing bedenkt om zijn werkzaamheden de automatiseren of makkelijkere te maken. Het kan zijn dan zomaar zijn dat er op die uitvinding een octrooirecht verkregen kan worden.
IE-rechten beperken zich dus niet tot de ultieme creatieveling of Willy Wortel. Het speelt juist in alledaagse ondernemersbeslissingen, zoals:
Daarom is het verstandig om niet pas juridisch advies in te winnen als er al een conflict is. Juist in de preventieve fase valt veel winst te behalen: bij naamkeuze, registratie, contractvorming, ontwikkeltrajecten en positionering ten opzichte van concurrenten.
Meer weten? De koffie staat klaar!
auteur:
Johan van de Worp
jvandeworp@benthemgratama.nl
+31 (0)6 113 796 75